Zarys pradziejów

| Zarys pradziejów | Czasy historyczne | Muzeum staroci |

Według współczesnych wykopalisk wykonanych w Jaskini Ciemnej koło Ojcowa, pierwsi mieszkańcy ziem prądnickich (homo habilis) żyli tu już ok. 120 tys. lat temu. Przyciągnął ich tu zapewne stosunkowo łagodny klimat, idealne obiekty mieszkalne w postaci jaskiń i schronisk skalnych, a także bogactwo zwierza, zapewniające dostatnie bytowanie.

Późniejsze stanowiska archeologiczne dotyczą kultury mikocko-prądnickiej (jednej z najstarszych w Europie), cechującej się występowaniem narzędzi kamiennych o dużych rozmiarach, głównie o zarysie sercowym i trójkątnym, zwanych pięściakami, oraz zgrzebeł i noży (np. Jaskinia Nietoperzowa, Ciemna, Koziarnia). Znaleziska te są datowane na ok. 70 tys. lat temu, kiedy na tutejszych terenach żyją ludzie neandertalscy: o niskiej (ok. 1,5 m wzrostu) i muskularnej budowie. Mają wydłużone czaszki, cofnięte czoła i grube wały nadoczodołowe. Mieszkają w jaskiniach, w kilkunastoosobowych grupach i posiadają umiejętność rozniecania ognia. Potrafią polować na grube zwierzęta przy użyciu drewnianych oszczepów i kamiennych bolasów (obtłuczonych kul kamiennych). Grzebią swoich zmarłych.

36 tys. lat p.n.e. powstaje kultura jerzmanowicka, której przedstawiciele specjalizują się w polowaniach na niedźwiedzia jaskiniowego. Wewnątrz jaskiń rozpalają ogniska, a uciekające, duszące się niedźwiedzie, zabijają u wylotu jaskiń przy użyciu oszczepów uzbrojonych w kamienne ostrza.

Przejawy sztuki paleolitycznej zachowały się jedynie w postaci zdobionych narzędzi związanych z kulturą magdaleńską (13-12 tys. p.n.e.). Najbardziej reprezentatywne znaleziska z tej epoki odkryto w Jaskini Maszyckiej.

W mezolicie (8-5,5 lat p.n.e.) następuje wyraźna miniaturyzacja narzędzi używanych przez człowieka. Narzędzia takie, zwane mikrolitami (romby, trapezy, trójkąty o długości boków do 3 cm) służą jako groty strzał do polowań na drobną zwierzynę i ptactwo wodne. Używane są też jako części zbrojące inne narzędzia (wykopaliska krzemienne ze Smardzowic).

Neolit (5,5-2,2 lat p.n.e.) jest epoką związaną z aktywnym osadnictwem człowieka na ziemiach prądnickich. Z epoką tą wiąże się kopalniana eksploatacja krzemienia, przypadająca na początkowy okres gospodarki rolniczo-hodowlanej. W okolicach Ojcowa, Sąspowa i Witkowic odkryto kopalnie, pracownie krzemieniarskie i wyroby z tego minerału. Dla ziem prądnickich jest to okres wzmożonego ruchu grup "górników", poszukujących krzemienia. Przybywają tu nawet z doliny Wisły pod Krakowem, by w okolicach ojcowskich zamieszkiwać czasowo w jaskiniach. Krzemień prądnicki znany jest w neolicie nawet na Morawach, Słowacji i Węgrzech.

Epoka brązu (2,2-0,6 tys. lat p.n.e.) przynosi kres eksploatacji złóż krzemienia w górnym biegu Prądnika. Ludzie wolą już korzystać z łatwiejszych w wykonaniu i funkcjonalniejszych przedmiotów brązowych. Świadczy o tym niewielka ilość materiałów archeologicznych znajdowanych na stanowiskach z tego okresu.

W początkach naszej ery ziemie prądnickie znajdują się na peryferiach osadnictwa. Schronienia udzielają ludziom jaskinie, skały i pagórkowato ukształtowane miejsca. Coraz mniejsza liczba grubego zwierza i odmienny od dotychczasowego - rolniczo-hodowlany tryb "nowoczesnego" gospodarowania, przybliżają jednak siedziby ludzkie do doliny Wisły.

Wczesne średniowiecze ożywia ponownie szlaki prądnickie. Wiąże się to z budową grodzisk obronnych w sąsiedztwie ważnego szlaku z Krakowa na Śląsk. Budowle te wznoszone są na trudnych do zdobycia wzgórzach i skałach (Ogrojec, Góra Okopy, Grodzisko, Sułoszowa). Ogrojec przy Jaskini Ciemnej jest ponoć najstarszym przykładem fortyfikacji w Polsce.

Stałe osadnictwo na terenie Dorzecza Prądnika kształtuje się na dobre w wiekach średnich, o czym mogą świadczyć wzmiankowane rodowody wielu wsi, fortyfikacji i zamków (XII-XIV w.). Więcej o pradziejach ...